Hiyalüronik asit iğnesi, diz kireçlenmesi (diz osteoartriti) olan hastalarda dizin içine yapılan ve eklem sıvısının kayganlığını yeniden kazandırmayı amaçlayan bir eklem içi enjeksiyondur. Halk arasında “diz jeli”, “jel iğne” ya da “eklem sıvısı iğnesi” olarak da bilinir; tıpta ise viskosuplementasyon olarak adlandırılır. Hyaluronik asit yazımıyla da sıkça aranan bu tedavi, ameliyat gerektirmeyen kireçlenme tedavilerinin önemli bir parçasıdır.
Hiyalüronik asit nedir?
Hiyalüronik asit (HA), vücutta doğal olarak bulunan bir moleküldür. Kimyasal olarak D-glukuronik asit ve N-asetil glukozamin birimlerinden oluşan, sülfatsız bir glikozaminoglikandır. Eklemlerde, eklem zarının ürettiği sinoviyal sıvıya kıvamını veren temel bileşendir.
Sağlıklı bir dizde sinoviyal sıvı iki görev üstlenir: Yavaş hareketlerde kayganlaştırıcı, ani yüklenmelerde (örneğin koşarken veya zıplarken) ise amortisör gibi davranır. Bu özelliğe viskoelastisite denir. Osteoartritte eklem sıvısındaki hiyalüronik asidin miktarı ve molekül büyüklüğü azalır; sıvı incelir, kıkırdak üzerindeki sürtünme ve yük artar.
Hiyalüronik asit iğnesi nasıl etki eder?
Eklem içine verilen yüksek saflıkta hiyalüronik asit (sodyum hiyalüronat), sinoviyal sıvının viskoelastik özelliklerini yenilemeyi hedefler. Böylece eklem yüzeyleri arasındaki sürtünme azalır, kıkırdak mekanik zorlanmaya karşı korunur ve ağrı ile tutukluk hafifler. Kesin etki mekanizmaları araştırılmaya devam etse de hiyalüronik asidin eklemdeki iltihabi süreçleri de olumlu yönde etkileyebileceği düşünülmektedir.
Kimlere uygulanır?
Hiyalüronik asit enjeksiyonu genellikle şu hastalar için değerlendirilir:
- Hafif ve orta düzeyde diz kireçlenmesi olan hastalar
- Kilo verme, egzersiz ve reçetesiz ağrı kesiciler gibi yöntemleri denemiş ancak diz ağrısı devam eden kişiler
- İltihap giderici ilaçları mide, böbrek veya kalp sorunları nedeniyle uzun süre kullanamayan hastalar
- Ameliyat için henüz erken olan ya da ameliyat olmak istemeyen hastalar
Uygunluk kararı; muayene, röntgen bulguları ve hastanın genel sağlık durumuna göre hekim tarafından verilir. Diz kireçlenmesinin diğer tedavi seçenekleri için diz kireçlenmesi tedavi yöntemleri yazımıza bakabilirsiniz.
Enjeksiyon nasıl yapılır?
- Hazırlık: Diz çevresindeki deri antiseptik solüsyonla temizlenir; gerekirse lokal uyuşturucu uygulanır.
- Eklem sıvısının boşaltılması: Dizde sıvı birikmişse önce bu sıvı boşaltılabilir.
- Enjeksiyon: Önceden doldurulmuş steril enjektördeki hiyalüronik asit eklem boşluğuna enjekte edilir. Gerektiğinde ultrason rehberliğinden yararlanılır.
- Sonrası: Hasta aynı gün evine döner. İlk 48 saat yoğun fiziksel aktiviteden ve ağır yük taşımaktan kaçınılması önerilir.
Kimler uygulamalı? Eklem içi enjeksiyonlar; eklem boşluğuna enjeksiyon teknikleri konusunda eğitimli hekimler (ortopedi, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları) tarafından, aseptik koşullarda yapılmalıdır.
Kaç iğne yapılır, etkisi ne kadar sürer?
Enjeksiyon sayısı kullanılan ürüne göre değişir. Bazı ürünler haftalık aralıklarla 3–5 enjeksiyon şeklinde, bazıları ise tek enjeksiyon olarak uygulanır. Örneğin Prolycine™ için tedavi her iki dizde aynı anda veya farklı zamanlarda uygulanabilir; uygulama sıklığı hekim tarafından belirlenir ve önerilen tekrar aralığı 6, 8 veya 12 aydır. Üretici bilgilerine göre Prolycine™ diz osteoartritinde altı aya kadar ağrıda rahatlama sağlayabilir.
| Prolycine™ | Konsantrasyon | İçerik |
|---|---|---|
| 40 mg | %2,0 | 40 mg sodyum hiyalüronat / 2 mL |
| 60 mg | %2,4 | 60 mg sodyum hiyalüronat / 2,5 mL |
Hiyalüronik aside alternatif: tek enjeksiyonluk KM-kitosan
Viskosuplementasyon alanındaki yeni yaklaşımlardan biri, hayvansal kaynak içermeyen karboksimetil-kitosan (KM-kitosan) bazlı sıvı implantlardır. Şampinyon mantarından elde edilen KM-kitosan teknolojisine dayanan KioMedine® VSone, diz eklemine tek bir 3 mL enjeksiyonla uygulanır. Eklem kayganlığını artırıp sürtünmeyi azaltmasının yanı sıra serbest radikalleri temizleyerek eklemi oksidatif strese karşı korumayı hedefleyen çift etki mekanizmasına sahiptir.
Doktor broşüründe yer alan ve dirençli diz osteoartriti olan 104 hastanın değerlendirildiği 12 aylık çalışmada, WOMAC ağrı skorunda ortalama %73,5 azalma ve 12. ayda %93,8 yanıt oranı bildirilmiştir. 63 hastayı kapsayan 6 aylık APROOVE çalışmasında ise etkinin 2 hafta içinde başladığı rapor edilmiştir.
Hiyalüronik asit, kortizon ve PRP karşılaştırması
| Hiyalüronik asit | Kortikosteroid (kortizon) | PRP | |
|---|---|---|---|
| Amaç | Eklem sıvısının kayganlığını yenilemek | İltihabı hızla baskılamak | Büyüme faktörleriyle dokuyu desteklemek |
| Etkinin başlangıcı | Birkaç gün – birkaç hafta | Birkaç gün | Birkaç hafta |
| Etki süresi | Aylar (ürüne göre) | Genellikle haftalar | Aylar (kişiye göre) |
| Kaynak | Saflaştırılmış sodyum hiyalüronat | Sentetik ilaç | Hastanın kendi kanı |
PRP hakkında ayrıntılı bilgi için PRP tedavisi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Yan etkiler
Hiyalüronik asit enjeksiyonlarında yan etkiler nadirdir; en sık görülenler enjeksiyon yerinde ağrı, şişlik, ısı artışı ve geçici eklem sıvısı artışıdır. Bu şikâyetler çoğunlukla 48 saat içinde kendiliğinden geçer. Her eklem içi enjeksiyonda olduğu gibi çok nadir de olsa enfeksiyon riski bulunur. Dizde belirgin kızarıklık, artan ağrı veya ateş olursa hekime başvurulmalıdır.
Kimlere uygulanmaz?
- Ürünün içeriğindeki maddelere karşı bilinen alerjisi olanlar
- Enjeksiyon bölgesinde deri enfeksiyonu veya cilt hastalığı olanlar
- Enfekte veya şiddetli iltihaplı eklemi olanlar
- Bilinen kanama bozukluğu olanlar
- Hamileler, emziren anneler ve çocuklar (ürüne göre değişebilir)
Sık sorulan sorular
Hiyalüronik asit iğnesi ağrılı mıdır?
Enjeksiyon birkaç dakika sürer ve genellikle kısa süreli bir batma ve dolgunluk hissi oluşturur. Sonraki 1–2 gün hafif ağrı ve şişlik olabilir; bu durum kendiliğinden geçer.
Diz iğnesinden sonra yürünür mü?
Evet, hasta enjeksiyondan sonra yürüyerek evine dönebilir. Ancak ilk 48 saat koşu, uzun yürüyüş, ağır yük taşıma ve yoğun egzersizden kaçınılması önerilir.
Hiyalüronik asit iğnesi kireçlenmeyi tedavi eder mi?
Hiyalüronik asit, aşınmış kıkırdağı yeniden oluşturmaz; amaç ağrıyı ve tutukluğu azaltarak eklemin daha rahat hareket etmesini sağlamaktır. En iyi sonuç, egzersiz ve kilo kontrolüyle birlikte alınır.
Hiyalüronik asit iğnesi kaç ayda bir yapılır?
Tekrar aralığı ürüne ve hastanın yanıtına göre hekim tarafından belirlenir. Prolycine™ için önerilen tekrar aralığı 6, 8 veya 12 aydır.
Hyaluronik asit ile hiyalüronik asit aynı şey midir?
Evet. “Hyaluronik asit”, “hiyalüronik asit” ve “hyalüronik asit” aynı molekül için kullanılan farklı yazımlardır. Eklem içi ürünlerde genellikle tuz formu olan sodyum hiyalüronat kullanılır.
Kaynaklar
- Prolycine™ ürün bilgileri ve broşürü (“Neden Prolycine”).
- KioMedine® VSone doktor broşürü (KiOmed Pharma). Emans PJ ve ark. The Open Rheumatology Journal. 2022;16 ve 2023;17.
- Bannuru RR ve ark. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis and Cartilage. 2019;27(11):1578-1589.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize danışınız.
