PRP tedavisi, kişinin kendi kanından hazırlanan trombositten zengin plazmanın (İngilizce “platelet-rich plasma”) tedavi edilecek bölgeye uygulanmasıdır. Ortopedide diz ağrısı, tendon ve bağ yaralanmalarında; dermatolojide cilt yenileme ve saç dökülmesi uygulamalarında giderek daha sık kullanılan otolog (kişinin kendinden elde edilen) bir yöntemdir.
Bu yazıda PRP nedir, nasıl hazırlanır, hangi alanlarda kullanılır, kaç seans uygulanır ve kimlere uygun değildir sorularını yanıtlıyoruz.
PRP nedir?
Kan; kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri, trombositler (kan pulcukları) ve bunları taşıyan sıvı kısım olan plazmadan oluşur. Trombositler yalnızca kanamayı durdurmakla kalmaz; içlerindeki granüllerde dokunun onarımında rol alan çok sayıda büyüme faktörü bulunur. Bunların başlıcaları PDGF (trombosit kaynaklı büyüme faktörü), TGF-β (dönüştürücü büyüme faktörü), VEGF (damar endotel büyüme faktörü) ve EGF'dir (epidermal büyüme faktörü).
PRP hazırlanırken kan santrifüj edilir ve trombositler plazmanın küçük bir hacminde yoğunlaştırılır. Böylece bu büyüme faktörleri, tedavi edilecek dokuya kandakinden çok daha yüksek yoğunlukta ulaştırılır.
PRP nasıl hazırlanır?
PRP'nin kalitesi büyük ölçüde hazırlama yöntemine bağlıdır. Kapalı sistem bir PRP kiti, kanın dış ortamla temasını en aza indirerek kontaminasyon riskini düşürür. Örnek olarak Pronya PRP Kit ile uygulama adımları şöyledir:
- Kan alma: Hastadan 13,5 mL kan alınır ve pıhtılaşmayı önleyen 1,5 mL sodyum sitrat ile birleştirilir.
- Tüpe aktarma: Tüpteki basıncı azaltmak için iğne batırılır; kan, üst kapaktaki tıpalar açılmadan iğneyle tüpe aktarılır.
- Santrifüj: Tüp 2000 g (RCF) değerinde 10 dakika santrifüj edilir. Kan; altta kırmızı hücreler, üstte plazma ve ikisinin arasında trombositten zengin, ince “Buffy Coat” tabakası olmak üzere katmanlara ayrılır.
- Buffy Coat'u yükseltme: Tüpün altından piston çevrilerek yerleştirilir ve Buffy Coat tabakası tüpün boğaz kısmına gelecek şekilde yukarı itilir.
- PRP'yi toplama: Boğaz kısmında biriken Buffy Coat, ayrı bir enjektörle istenen miktarda plazmayla birlikte toplanır ve uygulamaya hazır hale gelir.
Asansör piston sistemi sayesinde Buffy Coat tabakasına kolayca ulaşılması, trombositlerin büyük kısmının toplanabilmesini sağlar. Kit, her tip santrifüj cihazıyla kullanılabilecek şekilde tasarlanmıştır. Tüm süreç genellikle 20–30 dakika içinde tamamlanır.
PRP hangi alanlarda kullanılır?
Ortopedi ve spor hekimliği
- Diz kireçlenmesi (diz osteoartriti) başta olmak üzere eklem ağrıları
- Tenisçi dirseği (lateral epikondilit), golfçü dirseği
- Aşil tendinopatisi, patellar tendinopati (atlayıcı dizi), plantar fasiit
- Rotator manşet (omuz) tendinopatileri
- Kas ve bağ yaralanmaları gibi spor yaralanmaları
Diz kireçlenmesinde PRP ile diğer tedavi seçeneklerini karşılaştırmak için diz kireçlenmesi yazımıza göz atabilirsiniz.
Dermatoloji, estetik ve saç uygulamaları
PRP, ciltte kolajen yapımını desteklemek amacıyla yüz gençleştirme ve akne izi uygulamalarında, saç derisine yapılan enjeksiyonlarla da saç PRP olarak bilinen saç dökülmesi tedavilerinde kullanılır.
PRP enjeksiyonu nasıl uygulanır?
Hazırlanan PRP, steril koşullarda tedavi edilecek bölgeye enjekte edilir. Eklem içi uygulamalarda isabetli enjeksiyon için ultrason rehberliğinden yararlanılabilir. İşlem ayaktan yapılır; hasta aynı gün evine döner. Uygulama sonrası ilk 1–2 gün bölgede hafif ağrı, dolgunluk hissi veya morarma olabilir. Hekimler genellikle ilk günlerde ağır yüklenmeden kaçınılmasını ve iltihap giderici ilaçların hekim önerisi olmadan kullanılmamasını önerir.
PRP kaç seans uygulanır?
Seans sayısı uygulama alanına ve tedavi edilen soruna göre değişir. Ortopedik uygulamalarda tek enjeksiyon ile birkaç hafta arayla yapılan 2–3 enjeksiyondan oluşan protokoller kullanılır. Saç ve cilt uygulamalarında ise çoğunlukla aylık aralıklarla birkaç seans planlanır. Etkinin ortaya çıkması genellikle birkaç hafta sürer; tedavi planını hekim belirler.
PRP'nin avantajları ve yan etkileri
PRP hastanın kendi kanından elde edildiği için alerjik reaksiyon veya bulaşıcı hastalık geçişi riski son derece düşüktür. En sık görülen yan etkiler enjeksiyon yerinde geçici ağrı, şişlik ve morarmadır. Her enjeksiyonda olduğu gibi enfeksiyon riski nadir de olsa vardır; bu nedenle işlem steril koşullarda yapılmalıdır.
PRP kimlere uygulanmaz?
Aşağıdaki durumlarda PRP uygulanmaz veya hekim tarafından dikkatle değerlendirilir:
- Trombosit sayısının düşük olması veya trombosit fonksiyon bozuklukları
- Kan pıhtılaşma bozuklukları, kan sulandırıcı ilaç kullanımı
- Uygulama bölgesinde veya sistemik aktif enfeksiyon
- Aktif kanser hastalığı
- Belirgin kansızlık (anemi)
- Hamilelik dönemi
Sık sorulan sorular
PRP tedavisi ağrılı mıdır?
Kan alma sırasında ve enjeksiyon anında kısa süreli bir batma hissi olur. Eklem içi uygulamalarda lokal uyuşturucu kullanılabilir. İşlemden sonra 1–2 gün hafif ağrı ve dolgunluk hissi normaldir.
PRP'nin etkisi ne zaman başlar?
PRP doku onarım süreçlerini desteklemeyi amaçladığı için etkisi hemen değil, genellikle birkaç hafta içinde ortaya çıkar. Sonuçlar kişiden kişiye ve uygulama alanına göre farklılık gösterir.
PRP ile kök hücre tedavisi aynı şey midir?
Hayır. PRP, kanın trombosit yönünden zenginleştirilmiş plazmasıdır ve kök hücre içermez. Kök hücre uygulamaları farklı kaynaklardan (örneğin kemik iliği veya yağ dokusu) ve farklı yöntemlerle elde edilir.
PRP ile otolog serum (ACS) arasındaki fark nedir?
PRP trombositlerdeki büyüme faktörlerinden yararlanırken, otolog sitokin serum kanın belirli koşullarda bekletilmesiyle anti-enflamatuvar IL-1Ra yönünden zenginleştirilir. Ayrıntılar için otolog serum tedavisi yazımıza bakabilirsiniz.
PRP öncesinde nelere dikkat edilmeli?
İşlemden önce bol su içilmesi ve hekimin önerisine göre bazı ağrı kesici ve kan sulandırıcı ilaçlara ara verilmesi istenebilir. Kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirmelisiniz.
Kaynaklar
- Pronya PRP Kit ürün broşürü (uygulama adımları ve teknik bilgiler).
- Everts P ve ark. Platelet-Rich Plasma: New Performance Understandings and Therapeutic Considerations in 2020. International Journal of Molecular Sciences. 2020;21(20):7794.
- Bannuru RR ve ark. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis and Cartilage. 2019;27(11):1578-1589.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize danışınız.
